Türkiye’de ambalaj atıklarını ekonomiye kazandırmayı hedefleyen DOA Sistemi devreye girdi. Sistem, içecek ambalajı ham maddesi ithalatını yüzde 35-40 azaltmayı ve cari açığa yıllık 600 milyon dolar katkı sağlamayı amaçlıyor.
Türkiye’de yıllık yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık hale geldiğini ve bu durumun doğal kaynakların gereksiz tüketimine yol açtığını belirten TÜÇA Başkanı Öztürk, yeni Depozito İade Sistemi (DOA) ile bu döngüyü tersine çevirmeyi hedeflediklerini açıkladı. Sistem, üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ederek yüksek kaliteli ikincil ham maddeleri yeniden üretime kazandıracak.
Ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı gibi ilerlediğini vurgulayan Öztürk, sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35 ila 40 arasında bir azalma öngörüldüğünü bildirdi. Şu ana kadar 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil olurken, kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaştı. İlk 10 günde yaklaşık 20 milyon ambalaj vatandaşlar tarafından sisteme iade edildi ve mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı 2 milyonu geçti.
Vatandaşlar, DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabiliyor. Sistemin yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında ilk etapta yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başlandı. Sistemin olgunlaşmasıyla ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulması hedefleniyor.
Manuel iade noktalarının da hızla yaygınlaşması planlanıyor. 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşılması amaçlanıyor. Marketler, bakkallar ve büfelerin yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edilmesi bekleniyor. Otel, restoran ve kafelerin de kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacağı belirtildi.
DOA Sistemi’nin finansmanının kamu bütçesinden değil, piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle sağlandığı açıklandı. Devletin sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda olduğu vurgulandı. Sistem, aynı zamanda 6 yerli ve 2 yabancı depozito iade makinesi üreticisini destekleyerek 21 yetkilendirilmiş operatörün görev yaptığı bir hizmet ekosistemi oluşturuyor.
Sistemin çevresel faydalarının yanı sıra sanayinin rekabet gücünü artırması bekleniyor. Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımının zorunlu hale gelmesiyle, DOA Sistemi’nden elde edilecek yüksek kaliteli ve izlenebilir geri dönüştürülmüş ham maddeler Türk sanayisinin uyumunu kolaylaştıracak. Tam kapasiteye ulaşıldığında yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi hedefleniyor.
Geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistemin cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlaması öngörülüyor. Elde edilecek geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun, sanayinin dışa bağımlılığını azaltarak güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması bekleniyor.
